Mήδεια(2) - Δημήτρης Παπαϊωάννου[ελευθερώνοντας τα σκλαβωμένα σώματα*]

Καθώς κατηφορίζω τη Πειραιώς

πηγαίνοντας να παρακολουθήσω τη Μήδεια(2) σκέφτομαι τη πρώτη φορά που ήρθα αντιμέτωπος με το αισθητικό σύμπαν του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Πρέπει να ήταν 93 με 94 όταν δανείστηκα από ένα φίλο τότε, ένα παλιό τεύχος της Βαβέλ (την εποχή που η πολύτιμη και ακριβή Νίκη Τζούδα η εκδότρια της, έσμιγε δεξιοτεχνικά τις παθιασμένες γραφίδες των συντακτών της με τα πυρωμένα βλέμματα ανορθόδοξων, ανατρεπτικών και σπουδαίων comix). Θυμάμαι να στέκομαι Πρόσωπο με Πρόσωπο με τις ζωγραφισμένες φιγούρες του αγνωστού μου μέχρι εκείνη τη στιγμή Παπαϊωάννου, να γοητεύομαι από την παθιασμένη παλέτα του, από τις πεφιλημένες κραυγές των χάρτινων σατύρων του, που έφερναν στην επιφάνεια κάτι από αυτό που κουβαλούσα κι εγώ μέσα μου τότε. Το ανήμερο παιχνίδι των αισθήσεων,
την μεθυστική πυρπόληση του έρωτα, την άγρια δίψα για ζωή.

Και άρχισα να τον αναζητώ για να τον μάθω καλύτερα. Σε παλιά τεύχη της Βαβέλ, στο βιαίας ομορφιάς λουλούδι του fanzine Κοντροσόλ στο Χαός που εκδίδανε μαζί με τον Αλέξη Μπίστικα (ο Αλέξης συνέλεγε ευλαβικά την ηδονή, από τα δυτικά προάστια, από τα ανάκτορα των σώματων, από τα μάτια των ξένων και ο Δημήτρης την εικονοποιούσε χωρίς εστέτ πολυλογίες και ψευδοglamorous complexities), σε συνεντεύξεις του, σε συνεργασίες του. Πρώτη φορά όμως που ήρθα σε επαφή με την σκηνική του παρουσία ήταν στο Ενός Λεπτού Σιγή, το πρώτο (και μοναδικό?) ελληνικό έργο με θέμα το Aids, που ήταν αφιερωμένο στον τόσο πρόωρα χαμένο φίλο του, Αλέξη Μπίστικα.

Θυμάμαι πως βγαίνοντας από το παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο βρισκόμουνα σ'ένα υπερκινητικό πανικό. Μόλις είχα εκτεθεί σε κάτι που μου υπενθύμιζε μ'ενα τρόπο θλιμμένο αλλά και παρηγορητικό πως οι διάφανες κραυγές των σωμάτων δε θα ήταν ποτέ ξανά οι ίδιες, με το Aids να αραιώνει και να εξαχνώνει στο διάβα του τους ερωτόληπτους κρίνους της νύχτας και την ηθικολογική ασχήμια να μεταμορφώνει τις ήδη ξεχαρβαλωμένες ματιές. Το Requiem για Το Τέλος Του Έρωτα, το μέρος της παράστασης που βασιζόταν στη μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη, ήταν το Αίμα. Τα Τραγούδια της Αμαρτίας, οι συνθέσεις του Χατζιδάκι πάνω στα ποιήματα του Ντίνου Χριστιανόπουλου, ήταν το Σώμα της παράστασης αυτής. Και γύρω απο κείνη τη σκάλα που η καταιγίδα των σωμάτων κυλούσε, ο Παπαϊωάννου επιχείρησε και τα κατάφερε να μιλήσει με σπαραγμό και παρηγορητική τρυφερότητα για τις μνημειωμένες μορφές και τον ναυαγισμένο κόσμο μιας γενιάς που για αυτήν ο Έρωτας θ' αποτελούσε από δω και πέρα σαρκοφάγο άμμο.

Έχω φτάσει όμως στο χώρο της Πειραιώς 260. Στους τοίχους βλέπω τις επιγραφές του Φεστιβάλ Αθηνών. Διασχίζω βιαστικά το στενό και κατευθύνομαι στο κτίριο Η. Έχω αργήσει αλλά ευτυχώς η παράσταση δεν έχει αρχίσει ακόμα. Ο κόσμος ανεβοκατεβαίνει τις σκάλες και κατευθύνεται προς τις θέσεις του. Ο Φώτης Νικολάου, η Αγγελική Στελλάτου, η πρώτη και αξεπέραστη Μήδεια, ο Γρηγόρης Λαγός, χορευτές από το 2, ηθοποιοί είναι ανάμεσα στο κοινό και περιμένουν. Κοιτάζω τo stage. Το γνώριμο, σκηνικό του Νίκου Αλεξίου περιμένει να δανείσει κάτι από την άχνη της υγρής του αύρας στον κόσμο της τωρινής Μήδειας. Η Τίνα Παπανικολάου, η αέρινη Τίνα της Ομάδας Εδάφους, βοηθός σκηνοθέτη εδώ, ανεβαίνει σιγά-σιγά και κατευθύνεται στη θέση της. Απενεργοποιήσεις κινητών, τα φώτα χαμηλώνουν, ο Παπαϊωάννου κάθεται στη θέση του, η Μήδεια(2) αρχίζει.

Το πρώτο που αντικρύζεις στη σκηνή είναι η φιγούρα του Σκύλου, με την μορφή του γνώριμου από το 2 και πλήρως πια ενταγμένου στο παπαϊωαννικό σύμπαν, Άρη Σερβετάλη. Ο Σκύλος είναι το σκοτεινό πρόσωπο της Μήδειας, είναι το προσωπό της που σέρνεται στη γη, το πρόσωπο που ο Παπαϊωάννου έχει βάλει να λειτουργεί ως διαρκή υπόμνηση του πενθερώτειου εξπρεσιονισμού της παράστασης. Το πονεμένο βλέμμα της Μήδειας και η τραχιά κραυγή του Σκύλου αφήνουν την υγρασία των αισθημάτων να ποτίσει την ατμόσφαιρα καθώς ένα-ένα τα πρόσωπα του έργου με ντελικάτα ανεμίσματα παίρνουν τη μορφή τους μέσα στο χώρο.

Κοιτάζω την Ευαγγελία Ράντου, το κορίτσι που ενσαρκώνει τη Μήδεια σ' αυτό τ' ανέβασμα. Παρακολουθώ με προσοχή το σώμα της ανάμεσα στις διάφορες εναλλαγές του ρόλου. Αν η Αγγελική είχε καταφέρει, ανυπέρβλητα είναι η αλήθεια, ν' ανυψώσει τη Μήδεια απο τη γή και να τη τοποθετήσει εκεί που την είχε φανταστεί ο Παπαϊωάννου, σ' εκείνο το μέρος δηλαδή που ο ρόλος παύει να είναι ρόλος και γίνεται αέρινη αύρα σώματος, άυλη υπόμνηση έσω σπασμών, η Ράντου κατάφερε να κοιτάξει βαθιά με τη βοήθεια του Δημήτρη και να φέρει στο εξωτερικό πεδίο του ρόλου πέρα από το φορτίο του έσχατου πόνου, ένα σώμα γεμάτο εικόνες, εικόνες που έχουν βλέμμα, εικόνες που μας κοιτούν, εικόνες που ορθώνονται μέσα από τα ερείπια του Έρωτα. Η Αγγελική το είχε αποδώσει κατά κάποιο τρόπο ως ένα ορατό αίνιγμα.
Η Ράντου τώρα, ως μια κρυμμένη λύση.
Το σώμα της Μήδειας συνέχιζει.
Να φέρει, να υπόσχεται
Και να θυμάται.

Μια προδοσία μόνο; Ο Ιάσωνας είναι ο πανίσχυρος, ο σαγηνευτικός ο απόλυτος Εραστής. Κραταιός και ρηξικέλευθος νέμεται τον έρωτα της Μήδειας, παθιασμένος αποικιοκράτης, αμφίσημος κατακτητής, κατά το τρόπο που ο Παπαϊωάννου αισθάνθηκε το μύθο. Στη δόμηση της φιγούρας του συμπυκνώνονται απόηχοι από τσαρουχικά ταξίμια, από διεθλασμένα καθρεφτίσματα εικονογραφήσεων του Tom of Finland, από στερεότυπα και συμπεριφορές comix προτύπων όπως του Corto Maltese. Ο Γιάννης Νικολαϊδης κατορθώνει ν' αντιπαρατεθεί συναρπαστικά με την προηγούμενη ερμηνεία του ρόλου από τον ίδιο τον Παπαϊωάννου. Εξωστρεφής και μελαγχολικός την ίδια στιγμή που αντικρίζει με ισοκρατημένη δυναμική την λιβιδιακή κατίσχυση του ρόλου, φέρνει μια έντονη σωματικότητα στην απεικόνιση του Ιάσωνα, δείχνοντας με την ερμηνεία του πως κατάλαβε το τρόπο που θα δείξει πως το αίμα της Προδοσίας κοσμεί άγρυπνα το ερωτικό παραμύθι.
Μέχρι την ώρα του δίκαιου καταποντισμού.

Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου δεν είναι ένας τυπικός σκηνοθέτης. Πιο πολύ τον αντιλαμβάνομαι ως έναν ταλαντούχο αφηγητή ιστοριών. Με κάθε μέσο που χρησιμοποιεί είτε αυτό λέγεται ζωγραφική, είτε κόμιξ, είτε φωτογραφία, είτε χορός, είτε θέατρο, είτε μεγάλα θεάματα , μέσα απο τις εκάστοτε πολλαπλές του πραγματεύσεις και ενασχολήσεις προσπαθεί να δραπετεύει απο την εδραιωμένη του αυτάρκεια, να δοκιμάζεται και ν' αναμετριέται ριψοκίνδυνα με τις προκλήσεις των καιρών, με αυτό που αναδύεται όταν φεύγει απο τα χέρια του μια καινούρια αφήγηση και καλείται να συνεχίσει τη διαδρομή του μίτου.

Με διάφορους τρόπους, μ' ετερογενή υλικά, με αποτετμημένους συνδυασμούς εικονικών στοιχείων, με πολυφυείς ανασημασιοδότησεις, με κατακερματισμένα τεχνοτροπικά σερφαρίσματα, με ανανεωμένες αφηγηματικές σημάνσεις του καιρού και του κόσμου μας ο Παπαϊωάννου μετουσιώνει, συνθέτει και χτίζει στέρεα καλλιτεχνικά σύμπαντα. Με την ζωγραφική αφήγηση της Μήδειας πλησίασε την ιστορία με μια συνθήκη που την ανύψωσε πέρα από το φανερό, συντονίζοντας τη δυσπρόσιτη ψυχή του μύθου με τη μεταμοντέρνα εποχή μας και την υπαρξιακή αγωνία της. Το αποτέλεσμα τον δικαίωσε. Η Μήδεια παραμένει μια από τις πιο γοητευτικές σύγχρονες χοροθεατρικές παραστάσεις συνεχίζοντας επάξια τη παράδοση των μεγάλων καλλιτεχνικών αφηγήσεων.

Με 2 λόγια.
Ο Παπαϊωάννου ελευθέρωσε ξανά.

[τα σκλαβωμένα σώματα*]

Σύλληψη – Σκηνοθεσία – Χορογραφία: Δημήτρης Παπαϊωάννου
Σκηνικά: Νίκος Αλεξίου
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Σχεδιασμός & Σύνθεση Ήχων: Coti K.
Mουσική: Κολλάζ από όπερες του Vincenzo Bellini
Art Direction – Κοστούμια: Δημήτρης Παπαϊωάννου – Θάνος Παπαστεργίου
Γλυπτική: Νεκτάριος Διονυσάτος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Τίνα Παπανικολάου
Μακιγιάζ: Ιωάννα Τσελέντα
Βοηθοί χορογράφου: Νίκος Δραγώνας, Νίκος Καλογεράκης
Βοηθός Φωτιστή: Θοδωρής Πετρόπουλος
Βοηθός Ενδυματολόγου: Βασιλεία Ροζάνα
Εκτέλεση Μακιγιάζ: Εβελίνα Ζαγάρη
Hair Styling: Αλέξανδρος Μπαλαμπάνης
Τεχνικός Διευθυντής: Κώστας Κεφάλας
Τεχνικοί Σκηνής: Μαχμούτ Μπαμερνί, Γεώργιος Μπαμπανάρας, Δρόσος Σκώτης
Προγραμματισμός – Εκτέλεση Φωτισμών: Τάσος Γλυκός
Ηχολήπτες: Αλέξανδρος Διάκος, Νικόλας Καζάζης

Διανομή:

Μήδεια: Ευαγγελία Ράντου
Ιάσων: Γιάννης Νικολαΐδης
Σκύλος: Άρης Σερβετάλης
Γλαύκη: Κατερίνα Λιόντου
Ήλιος: Φοίβος Παπαδόπουλος

Αργοναύτες: Νίκος Δραγώνας, Μιχάλης Ελπιδοφόρου, Νίκος Καλογεράκης, Τάσος Καραχάλιος, Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης, Φοίβος-Θωμάς Κυριάκου, Αγνή Παπαδέλη-Ρωσσέτου, Βαγγέλης Τελώνης, Συμεών Τσακίρης, Altin Huta

Πειραιώς 260, Χώρος Η / 1 - 5 Ιουνίου 2008, 21:00
(και από τον Οκτώβριο στο Παλλάς)